محمد مهدى ملايرى
357
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
صدقاتى كه در آن سال به پيشوايان دينى خود بايد بدهند كم باشد ، مرد سال يعنى فرشتهاى كه موكّل و پاسبان آن سال است آن سال را با تازيانهء تاديب كه ثمرهء آن مرگومير و درد و رنج است مىزند و آن سال بر مردم با سختى و غم و اندوه به پايان مىرسد ، ولى اگر به كوچكها و ديگران صدقات بيشترى بدهند آنها با لشكر روحانى خود به جنگ او مىروند و بلاى خشم او را از سر آنها مىگردانند . به اينجهت در اين ماه هرجمعه براى فرشته طاووس هديههايى مىبرند ، و ترتيب آن همچنين است كه شب جمعه خادم محل بر روى پشتبام مجاور قريه مىرود و سه مرتبه به صداى بلند جار مىزند و مىگويد « خدا پدر و مادر كسى را بيامرزد كه صداى مرا بشنود ، فردا نهار ضيافت فلان فرشته است » . و همه اين دعوت را اجابت مىكنند ، و بايد زمين يا سنگى را كه در آن لحظه بر آن نشسته يا تكيه زدهاند ببوسند . فردا صبح هردستهاى غذايى تهيه مىكنند و به قبّهء آن فرشته كه نام او برده شده مىروند و در آنجا به عبادت و نماز مىپردازند و پس از صرف غذا به خانهء خود برمىگردند . اين ضيافتها در قديم روزهاى چهارشنبه « 1 » بوده ، ولى حالا به خاطر مسلمانان آن را به روزهاى جمعه انداختهاند . يكى ديگر از جشنهاى آنها در نخستين روز از كانون اول مطابق دهم آذرماه مىباشد . رسم بر اين است كه سه روز پيش از اين تاريخ را روزه بدارند ، اين عيد را « عيد پيرنده » مىنامند و معتقدند كه عيد تولد يزيد است . در اين روز هم شادى و بادهگسارى مىكنند و كلوچه مىپزند .
--> ( 1 ) . اختصاص روز چهارشنبه به جشن و سرور و همچنين بسيارى از آداب و رسوم عيد سرسالى اين طايفه جشن چهارشنبهسورى و بعضى از مراسم عيد نوروز را در بعضى از شهرستانها و روستاهاى ايران به خاطر مىآورد . آقاى سعيد نفيسى دربارهء چهارشنبهسورى در گفتارى نوشتهاند : « اشتقاق تركيب چهارشنبهسورى ، يعنى چهارشنبهء عيش و عشرت ، خود مىرساند كه اين شب را براى جشن و سرور بنياد گذاشتهاند . . . چهارشنبه نيز در عقايد باستانى ايران جاى مخصوصى دارد و آداب خاصى براى آن قايل بودهاند . » ( مجلهء مهر ، سال اول ، شمارهء 11 ، ص 842 ) .